İşaret Dili Dersi: MEB Türk İşaret Dili Öğretim Programı, Z-Kitaplar ve Evde Destek Rehberi
Okullar açıldı, çantalar hazırlandı ve bu hafta 23–29 Eylül Uluslararası İşitme Engelliler Haftası'yla birlikte "işaret dili dersi" yeniden gündemde. Peki bu ders gerçekten hangi okullarda var, kaçıncı sınıfta başlıyor, haftada kaç saat işleniyor ve MEB'in ücretsiz z-kitaplarına nasıl ulaşılıyor? Bu rehberde Türk İşaret Dili dersinin resmî programını, sınıfta ve evde nasıl desteklenebileceğini adım adım anlatıyoruz.
isaretdiliogren.com arşivinden — Türk İşaret Dili'nde "okul" işareti
🔑 Anahtar Kelime Kümesi (Keyword Cluster)
Ana Kümeler (Birincil)
İkincil Kümeler (Destekleyici)
Uzun Kuyruklu (Long-tail)
İşaret Dili Dersi Neden Şu An Gündemde?
Eylül ayı, işaret dili için yılın en yoğun ayı. 2026-2027 eğitim-öğretim yılı yeni başladı; 23 Eylül Uluslararası İşaret Dilleri Günü ve 23–29 Eylül İşitme Engelliler Haftası art arda geldi. Bu hafta Mardin'de işaret dili eğitimi alan kamu personeli "Sabiha" türküsünü işaret diliyle seslendirdi, Yozgat'ta okullarda ve eğitim merkezlerinde farkındalık ziyaretleri yapıldı, hastane personeline ve AJet kabin ekiplerine işaret dili eğitimleri verildi. Kısacası herkes aynı soruyu soruyor: "Bu dil okulda öğretiliyor mu?"
Cevap "evet, ama…" ile başlıyor. Millî Eğitim Bakanlığı'nın resmî bir Türk İşaret Dili Dersi Öğretim Programı var; üstelik bu program Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) kapsamında güncellendi ve yeni sürümü Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün sitesinde 9 Eylül 2025'te son hâlini aldı. Ama dersin kimlere, hangi okullarda verildiği konusunda ciddi bir bilgi karışıklığı var. Şimdi bunu netleştirelim.
💡 Kısa özet: Türk İşaret Dili dersi, MEB'in İşitme Engelliler İlkokullarında 1, 2 ve 3. sınıflarda haftada 2 saat okutulan resmî bir derstir. Genel ilkokul ve ortaokullarda ayrı bir işaret dili seçmeli dersi bulunmaz; buradaki çocuklar kulüp, proje ve çevrim içi kaynaklarla öğrenir.
İşaret Dili Dersi Nedir, Kimler Görüyor?
Türk İşaret Dili Dersi Öğretim Programı, Talim ve Terbiye Kurulu'nun 26.07.2016 tarih ve 52 sayılı kararıyla kabul edildi. Ders aslında daha önce, 2015-2016 eğitim-öğretim yılından itibaren İşitme Engelliler İlkokullarında okutulmaya başlanmıştı. Yani işaret dili dersi yeni bir şey değil; on yılı aşkın süredir sınıflarda. Yeni olan, TYMM ile birlikte programın güncellenmiş bir sürümünün yayımlanması ve 13.08.2025 tarih, 66 sayılı Kurul kararıyla İşitme Engelliler İlkokulları ve Ortaokullarının haftalık ders çizelgesinin yenilenmesi.
isaretdiliogren.com arşivinden
📹 Ders — video gösterimi
Dersi kimler alıyor?
Program, İşitme Engelliler İlkokullarının 1, 2 ve 3. sınıf öğrencileri için hazırlandı. Amaç, sağır ve ağır işiten çocukların dilsel, bilişsel ve sosyal-duygusal alanlardaki yetersizliklerini gidermek, iletişim becerilerini geliştirmek ve kendi kültürlerini, çevrelerini tanımalarını sağlamak. Buradaki kritik nokta şu: Bu çocuklar için işaret dili "ek bir yabancı dil" değil, ana dil. Türkçe okuma-yazma dahil diğer bütün dersler, önce işaret diliyle kurulan sağlam bir temel üzerine yükseliyor.
Haftada kaç saat?
Program haftalık 2 ders saati üzerinden tasarlandı. Az gibi görünebilir; ama unutmayın, işitme engelliler okulunda işaret dili yalnızca o iki saatte konuşulmuyor. Bu ders, dilin kurallarını ve söz varlığını sistemli öğreten "çekirdek"; okulun geri kalanı ise dilin yaşandığı yer.
MEB Türk İşaret Dili Dersi Öğretim Programı: İçerik ve Kazanımlar
Program iki öğrenme alanı üzerine kurulu: Alıcı dil (işareti görüp anlamak) ve ifade edici dil (işaretle kendini anlatmak). Tıpkı konuşma dilindeki "dinleme" ve "konuşma" gibi. Kazanımlar sınıf sınıf ilerliyor ve her sınıfın söz varlığı hedefi belli:
Selamlaşma, aile, okul, renkler, sayılar gibi günlük yaşamın çekirdek kelimeleri. En yoğun sözcük yükü burada; çünkü dil temelinin atıldığı yıl.
Kelimelerden cümlelere geçiş. Soru sorma, olay anlatma, sıralama gibi dilin yapısal tarafı ağırlık kazanıyor.
Metin düzeyinde ifade: bir hikâyeyi baştan sona işaretle anlatmak, duygu ve görüş bildirmek, tartışmaya katılmak.
Programın en sevdiğimiz yanı disiplinlerarası tematik tasarım. Yani işaret dili dersi tek başına bir ada değil; Hayat Bilgisi, Matematik ve Türkçe dersleriyle aynı temalar üzerinden ilerliyor. Çocuk Matematik dersinde "toplama"yı öğrenirken işaret dili dersinde sayı ve işlem işaretlerini görüyor. Öğretim etkinlik temelli: oyun, drama, görsel materyal, video. Sıralara oturup ezber değil; kalkıp yapmak.
🧠 Biliyor muydunuz? Türk İşaret Dili'nin kendine ait bir dil bilgisi vardır; Türkçenin ellerle yapılan kopyası değildir. Bu yüzden MEB programı "kelime ezberletmek" yerine "dil edindirmek" üzerine kurulmuştur. Aynı mantığı isaretdiliogren.com'daki kategori ve cümle kurma alıştırmalarında da görebilirsiniz.
Z-Kitaplar, EBA ve Etkinlik Kitabı: Ücretsiz MEB Kaynakları
"Program güzel de materyal nerede?" diyenlere iyi haber: MEB, Türk İşaret Dili dersi için hem basılı hem dijital materyalleri ücretsiz yayımladı. Hepsi Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün (orgm.meb.gov.tr) sitesinde.
isaretdiliogren.com arşivinden
📹 Kitap — video gösterimi
Türk İşaret Dili z-kitapları (1, 2 ve 3. sınıf)
Her sınıf düzeyi için ayrı Öğrenci Z Kitabı ve Öğretmen Z Kitabı var. "Z-kitap", içinde videoların oynadığı etkileşimli dijital kitap demek; işaret dili gibi hareketle öğrenilen bir dil için basılı kitaptan çok daha mantıklı. 1. sınıf kitaplarının etkileşimli hâlleri EBA üzerinden de öğretmen ve öğrencilere açıldı. Kitapların işitme engelli olmayan bir aile bireyi tarafından da rahatça takip edilebilecek kadar görsel olduğunu ekleyelim.
Türk İşaret Dili Dersi Etkinlik Kitabı
1, 2 ve 3. sınıflar için hazırlanan etkinlik kitabında toplam 65 etkinlik örneği bulunuyor. Kitap, işitme engelliler ilkokullarındaki ve özel eğitim sınıflarındaki bütün özel eğitim sınıf öğretmenlerine basılı olarak ulaştırıldı. Etkinlikler birer "öneri" niteliğinde; öğretmen, öğrencinin bireysel özelliklerine, ailesine ve okulun bulunduğu çevreye göre bunları farklılaştırabiliyor. Ezbere değil, esnekliğe dayalı bir yaklaşım.
Sınıfta İşaret Dili Dersi Nasıl İşlenir?
Bir işaret dili dersini gözünüzde canlandırın: Öğretmen sınıfın önünde, herkes onu net görecek şekilde yarım daire düzeni. Tahtada o günün temasına ait resimler. Öğretmen bir işareti gösteriyor, öğrenciler tekrar ediyor, ardından işaret küçük bir diyaloğa dönüşüyor. Program etkinlik temelli olduğu için ders, "ben anlatayım siz dinleyin" formatının tam tersi.
isaretdiliogren.com arşivinden
📹 Öğretmen — video gösterimi
Öğretmenler için 5 pratik ipucu
İşaret dili gözle "duyulur". Yarım daire oturma düzeni, tahtaya değil sınıfa dönük anlatım ve iyi aydınlatma dersin yarısıdır.
Hayat Bilgisi'nde "mevsimler" işleniyorsa işaret dili dersinde de hava durumu işaretlerini çalış. Program zaten bunu istiyor.
Z-kitap videoları ve kısa işaret klipleri, tek bir öğretmenin gösteriminden çok daha fazla tekrar imkânı sağlar.
Her derste hem "bak, anla" hem "yap, anlat" etkinliği olsun. Yalnızca izleyen çocuk dili edinmez.
Haftanın 5 işaretini velilere gönder. Evde tekrar edilen işaret, sınıfta üç kat hızlı kalıcı olur.
Evde İşaret Dili Dersini Destekleme: 7 Günlük Mini Plan
Sağır çocukların büyük çoğunluğu işiten ailelerde doğuyor. Bu, okulda öğrenilen işaretlerin evde karşılık bulmaması riskini doğuruyor. Neyse ki çözüm karmaşık değil: Günde 10 dakika. Spoiler: Bir haftada aşağıdaki okul kelimelerinin tamamını öğrenebilirsiniz. Bizi yalanlayamazsınız. 😄
isaretdiliogren.com arşivinden
📹 Öğrenci — video gösterimi
Haftanın okul kelimeleri
Her gün iki kelime; sabah okula giderken bir kez, akşam yemekte bir kez. Tüm işaretlerin videolu gösterimi isaretdiliogren.com'un "Okul ve Eğitim" kategorisinde.
Haftanın sonunda çocuğunuzla küçük bir "okul günü" diyaloğu kurun: "Bugün hangi ders var? Öğretmen ne sordu? Cevabı biliyor muydun?" Bu kısa sohbet, MEB programındaki "ifade edici dil" kazanımının evdeki karşılığıdır. Ve evet, çocuğunuz sizi düzeltecek. Buna hazır olun; bu en güzel kısmı.
Okulunda İşaret Dili Dersi Olmayanlar Ne Yapsın?
Gelelim en çok sorulan soruya: "Çocuğum işitiyor, genel ilkokula gidiyor; işaret dili dersi seçebilir miyiz?" Şu anki hâliyle Türk İşaret Dili Dersi Öğretim Programı işitme engelliler ilkokulları için hazırlanmış durumda; genel ilkokul ve ortaokulların seçmeli ders listelerinde ayrı bir Türk İşaret Dili dersi bulunmuyor. Ama bu, kapının kapalı olduğu anlamına gelmiyor.
isaretdiliogren.com arşivinden
📹 Sınıf — video gösterimi
Okul içinde üç kapı
Öğrenci kulübü: Birçok okulda sosyal etkinlik kapsamında "İşaret Dili Kulübü" açılabiliyor; bir gönüllü öğretmen ve 10 dakikalık haftalık plan yeterli. Proje ve etkinlik dersleri: 23 Eylül ve 3 Aralık gibi tarihler etrafında sınıf projeleri, işaret diliyle şarkı ve marş çalışmaları (10 Kasım'da işaret diliyle söylenen marşlar bunun en bilinen örneği). Rehberlik saatleri: Erişilebilirlik ve farkındalık temalı rehberlik etkinliklerinde temel selamlaşma işaretleri.
Okul dışında
Halk eğitim merkezleri ve İSMEK gibi belediye kurumları düzenli Türk İşaret Dili kursları açıyor; üniversitelerin sürekli eğitim merkezleri sertifikalı programlar sunuyor. Ve elbette dijital: isaretdiliogren.com'da 700'den fazla kelime, kategori kategori videolu gösterim, cümle kurma ve oyunlar tamamen ücretsiz. Hayır, hayır — işaret dili sadece filmlerde gördüğünüz o dramatik sahneler değil; mutfakta "afiyet olsun" diyebilmek de işaret dili. 😄
📌 İpucu: Çocuğunuzun okulunda işaret dili kulübü yoksa, okul müdürlüğüne yazılı bir talep iletin. MEB'in etkinlik kitabı ve z-kitapları herkese açık; kulüp için hazır materyal zaten var.
Sık Sorulan Sorular
İşaret dili dersi kaçıncı sınıfta var?
MEB'in Türk İşaret Dili Dersi Öğretim Programı, İşitme Engelliler İlkokullarının 1, 2 ve 3. sınıflarında uygulanır. Ders 2015-2016 eğitim-öğretim yılından itibaren okutulmaktadır.
İşaret dili dersi haftada kaç saat?
Program haftalık 2 ders saati üzerinden tasarlanmıştır. "Alıcı dil" ve "ifade edici dil" olmak üzere iki öğrenme alanı vardır.
Her okulda işaret dili dersi var mı, seçmeli olarak alınabilir mi?
Program işitme engelliler ilkokulları için hazırlanmıştır. Genel ilkokul ve ortaokullarda ayrı bir Türk İşaret Dili seçmeli dersi bulunmaz; ancak okullar kulüp, sosyal etkinlik ve proje çalışmalarıyla işaret dilini müfredata dahil edebilir.
Türk İşaret Dili z-kitaplarına nereden ulaşılır?
1, 2 ve 3. sınıf öğrenci ve öğretmen z-kitapları MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün orgm.meb.gov.tr sitesinde ve EBA üzerinde ücretsiz olarak yayımlanmaktadır.
İşaret dili dersi, Türkiye'de sağır çocukların ana dilini okulda sistemli biçimde öğrendiği tek resmî zemin; işiten çocuklar içinse kulüplerle, projelerle ve dijital kaynaklarla açılabilecek büyük bir kapı. Bu kapıyı açmak için bir müfredat kararı beklemenize gerek yok: Bugün isaretdiliogren.com'a girin, "Okul ve Eğitim" kategorisinden "okul" ve "öğretmen" işaretleriyle başlayın. Bir haftaya çocuğunuz sizi düzeltmeye başlar; işte o an ders gerçekten işlenmiş demektir.
Hemen Öğrenmeye Başla
700'den fazla kelime, video dersler ve oyunlarla ücretsiz öğren.
Ücretsiz Başla →